ΓΕΝΙΚΑ
Τα λιπαντικά χρησιμοποιούνται για την ομαλή λειτουργία των μηχανών και των μηχανισμών και αποσκοπούν στην ελάττωση της τριβής και της φθοράς των κινουμένων μεταλλικών μερών.
Αυτό που πετυχαίνουμε με την σωστή χρήση των λιπαντικών είναι η μετατροπή της ξηρής τριβής, μεταξύ δύο μεταλλικών επιφανειών, σε υγρή. Έτσι έχουμε ελάττωση σε μεγάλο βαθμό, τόσο του συντελεστή τριβής όσο και της φθοράς.
Ο ρόλος του λιπαντικού στη σωστή λειτουργία και συντήρηση ενός μηχανήματος είναι πολύ σημαντικός. Η διάρκεια ζωής ενός μηχανήματος ή ενός συστήματος συνεργαζομένων εξαρτημάτων εξαρτάται άμεσα από την επιλογή του σωστού λιπαντικού και την σωστή χρησιμοποίησή του. Αξίζει να σημειωθεί ότι η χρήση ενός ακατάλληλου λιπαντικού, ή η κακή χρησιμοποίηση ενός κατάλληλου λιπαντικού, δεν δείχνει άμεσα τα καταστροφικά αποτελέσματα στη ζωή ενός μηχανήματος. Τα αποτελέσματα φαίνονται μετά από αρκετό χρόνο και όταν η βλάβη έχει προχωρήσει τόσο, ώστε να απαιτούνται πολύ σημαντικές επισκευές, ή έχει αχρηστευτεί το μηχάνημα.
Ενώ η αγορά ενός λιπαντικού, σαν δαπάνη, αντιπροσωπεύει ένα μικρό ποσοστό των εξόδων συντήρησης (περίπου 5%), η μη σωστή λίπανση μπορεί να επιβαρύνει το κόστος παραγωγής με ένα πολύ σημαντικό ποσοστό (σταματήματα μηχανημάτων, εργατικά για αποκατάσταση βλαβών, κόστος ανταλλακτικών , απαξίωση του μηχανήματος κ.α.).
Πριν μερικά χρόνια, ο τομέας της λίπανσης ήταν παραμελημένος ή και άγνωστος, τόσο στους κατασκευαστές μηχανημάτων όσο και στους πελάτες τους. Σήμερα όμως έγινε κατανοητό από όλους, πόσο σημαντική είναι η σωστή λίπανση, με αποτέλεσμα να θεωρείται σαν το σημαντικότερο μέρος ενός οργανωμένου προγράμματος προληπτικής συντήρησης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει πλέον ο κατασκευαστής, στη σωστή σύνθεση λιπαντικού και στις οδηγίες χρήσης του, για την σωστότερη και αποδοτικότερη λειτουργία του μηχανήματος.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στα επιστημονικά συγγράμματα η μελέτη της λίπανσης είναι από μόνη της ένα από τα πιο δύσκολα κεφάλαια. Και αυτό διότι απαιτούνται γνώσεις από πολλές συναφείς επιστήμες (π.χ. στατική, δυναμική, κινητική, μηχανική των στερεών, κατεργασία μετάλλων, μαθηματικά, μεταλλουργία, χημεία, ρευστομηχανική, θερμοδυναμική, μετάδοση θερμότητας, απλώς για να αναφέρουμε κάποιες).
Η τυποποίηση και ενοποίηση των λιπαντικών (λιπαντικά αυτοκινήτων, βιομηχανικά λιπαντικά, γράσα κ.λπ.) έχει γίνει μετά τη δημιουργία οργανισμών όπως:
- SAE (Society of Automotive Engineers) (Ένωση Μηχανικών Αυτοκινήτων)
- API (American Petroleum Institute) (Αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου)
- ASLE (American Society of Lubrication Engineers) (Αμερικανή Ένωση Μηχανικών Λίπανσης)
- ISO (International Standardization Organization) (Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης)
- NLGI (National Lubricating Grease Institute) (Εθνικό Ινστιτούτο Λίπανσης Γράσου) κ.α.
Στο σημείο αυτό να αναφέρουμε κάτι σχετικό με την «τυποποίηση». Η τυποποίηση είναι στην ουσία η κατάταξη σε κάποια κατηγορία ενός προϊόντος, μιας υπηρεσίας ή μιας διαδικασίας με βάση κάποια «όρια», τα standards που λέμε στην καθημερινή ομιλία. Τα όρια αυτά τα θέτουν οι αντίστοιχοι οργανισμοί (π.χ. API, ISO, SAE) αλλά και οι βιομηχανίες από μόνες τους όταν παρουσιάζουν κάτι νέο στην αγορά. Έτσι, έχουμε API GL-4, ISO 32, SAE 20W50 αλλά και John Deere J20C/J27, Volkswagen 504.00/507.00 ως κάποια παραδείγματα τυποποίησης από οργανισμούς αλλά και ξεχωριστές βιομηχανίες.
Σισμανίδης Δ. Πασχάλης
Διπλωμ. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός ΑΠΘ